1. Dị vật trong mắt

Đó có thể là: bụi bẩn, côn trùng và những vật nhỏ dễ lọt vào mắt bé. Khi bé khóc, bạn không nên quá hốt hoảng, hãy cẩn thận giữ chặt tay bé, tránh việc bé cuống lên và dụi mạnh mắt, khiến giác mạc bị trầy. Bạn không nên dùng khăn mùi xoa để dụi mắt trẻ.

- Bạn hãy hướng dẫn trẻ ngồi đối diện với ánh đèn, để bạn có thể nhìn thấy rõ dị vật cần được lấy ra. Nhẹ nhàng banh hai mí mắt bằng ngón cái và ngón trỏ để khám. Yêu cầu trẻ cử động mắt lên xuống và qua lại 2 bên, rồi chớp mắt. Nếu nhìn thấy được dị vật và nó không bám chặt hoặc không bám vào mống mắt thì hãy nhẹ nhàng dội rửa nó ra.

Nghiêng đầu trẻ sang một bên và đổ nước vào mắt, giữ cho mi mắt mở. Tiếp tục rửa nước như vậy trong vòng 30 phút và cho phép trẻ chớp mắt đều đặn.
Nếu không có tác dụng, bạn cần vỗ về con, rửa sạch tay và lật mí mắt bé ra, nhẹ nhàng để tìm kỹ trên kết mạc mí mắt trong, trên và dưới, sau đó dùng kẹp bông khử trùng hoặc vải mềm lau nhẹ để lấy dị vật ra. Nếu vẫn không có tác dụng thì hãy đưa bé đến cơ sở y tế gần nhất, không nên chần chừ để tránh nhiễm trùng mắt bé.

Nếu dị vật lọt vào mắt trẻ có tính chất ăn mòn như: tính chất kiềm, hay tính chất axit thì phải dùng nước muối sinh lí hoặc nước sôi để nguội lộn hai mi mắt, rồi nhẹ nhàng rửa đi rửa lại nhiều lần sau đó đưa trẻ đến cơ sở y tế.
Trường hợp bạn loại bỏ được vật trong mắt, nhưng bé vẫn còn đau, điều đó có nghĩa là mắt đã bị tổn thương. Vết thương có thể làm hại thủy tinh thể, gây nguy hiểm cho mắt. Do đó, bạn nên đưa bé đến bác sĩ chuyên khoa mắt để khám và chữa trị.

2. Dị vật ở tai

Có 2 loại dị vật thường gặp ở trong tai trẻ là:

Dị vật bất động: Hạt bắp, hạt đậu, đồ chơi nhỏ…có thể ở trong tai khá lâu mà không gây biến chứng gì. Nếu dị vật khá to, gây bít kín, tắc ống tai sẽ làm cho tai bị ù, nghe kém hoặc gây cảm giác đau, ho do phản xạ kích thích nhánh tai của dây thần kinh phế vị. Vì thế, khi phát hiện trong tai trẻ có dị vật thì cần kịp thời lấy ra ngay.

- Đối với dị vật nhỏ thì dùng đèn soi để nhìn rõ rồi bạn lấy móc nhỏ luồn vào tai móc dị vật ra, hoặc dùng panh gắp dị vật ra, cũng có thể dùng nước rửa tai để rửa cho trẻ, đồng thời lấy dị vật ra. Tuy nhiên, đối với dị vật là hạt đậu, hạt lạc hay một loại hạt nào đó thì tuyệt đối không được dùng nước rửa tai, vì nó sẽ làm các hạt đó nở ra trong tai trẻ.

- Nếu dị vật là bông, hoặc các loại mẩu giấy nhỏ có thể dùng sợi chỉ thô, tẩm 1 chút hồ gián nhẹ nhàng cho vào tai, rồi từ từ lấy dị vật ra.

Dị vật cử động: Kiến, ruồi, bọ xít… khi vào tai, bò, chạy vào trong ống tai, gây nên tiếng sột soạt, cắn vào phần da mỏng trong ống tai, chạm vào màng nhĩ gây rát đau tai, có khi gây chóng mặt. Các dị vật sống này, nếu không biết cách xử lý tốt, có thể gây biến chứng bị cắn, đâm rách màng nhĩ. Với những loại côn trùng, hãy lợi dụng tính hướng quang của chúng bằng cách soi đèn vào lỗ tai trẻ, côn trùng sẽ bò theo hướng ánh sáng và tự ra ngoài. Thêm một cách khác là, nhỏ vài giọt dầu vào lỗ tai để bít không khí, mùi tinh dầu sẽ khiến côn trùng chết ngạt, rồi dùng panh kẹp lấy chúng ra.

3. Dị vật trong mũi

Những món đồ chơi nhỏ, các loại hạt nhỏ họ đậu, hạt bắp, nút áo, những viên bi thủy tinh... sẽ “chu du” vào mũi bé, khi bé tự mình nhét vào hoặc nghịch đùa cùng bạn. Sau khi dị vật vào mũi, không nên dùng ngón tay móc ra, nếu bé có thể tích cực phối hợp thì cha mẹ giúp bé dùng một ngón tay để bịt kín cánh mũi bên kia, rồi khuyến khích bé xì mũi thật mạnh. Cũng có thể dùng cách thổi nhẹ, để bé dùng 2 ngón tay bịt chặt 2 tai, cha mẹ dùng ngón tay ấn mạnh bên cánh mũi không có dị vật để bên này kín hơi rồi dùng miệng thổi nhẹ miệng bé. Đây là cách thực hiện theo cơ chế khí lưu của mối liên hệ tai-mũi-họng để đẩy dị vật ra khỏi mũi cho bé.

Cha mẹ cần lưu ý: Nếu dị vật sắc nhọn thì phải theo dõi xem mũi bé có bị nhiễm trùng không, do quá trình lấy dị vật có thể khiến bé bị trầy xước. Không nên tự móc, đẩy vào sâu, bắt trẻ xì hay hít vào, vì khi dị vật trơn tròn bị tụt vào sâu có thể gây nguy hiểm. Những dị vật này có thể bị trẻ hít vào trong đường hô hấp (thanh – khí – phế quản), gây ngừng thở, ngạt thở. Tốt nhất hãy đưa bé đến các cơ sở y tế để bác sĩ gây mê và lấy dị vật ra nhẹ nhàng, tránh gây chảy máu và tổn thương niêm mạc mũi.

4. Dị vật nuốt vào họng

Đây là dị vật có mối liên hệ với quá trình ăn uống của trẻ, đặc biệt là những loại dị vật không thể tiêu hóa như: đồng tiền xu, xương cá, xương gà.... Vùng miệng thực quản có lớp cơ vòng để đóng lại – chỉ mở ra cho thức ăn xuống thực quản khi nuốt. Nếu dị vật bị mắc lại, một số cha mẹ thường nén cơm cho trẻ nuốt với hy vọng chúng đi vào dạ dày và bài tiết theo ra theo phân. Tuy nhiên, xương thì có thể tiêu hủy, còn đồng xu thì không, càng không được móc họng để buộc bé ói ra, vì cách này khiến dị vật càng đi sâu vào thực quản. Cách tốt nhất là hãy đưa bé đến ngay khoa Tai – mũi – họng của các bệnh viện Nhi để bác sĩ kịp thời gắp ra cho trẻ.

5. Dị vật lọt vào khí quản

Hạt trái cây, hạt lạc, hạt cơm… đều có thể gây nên những cơn sặc ghê gớm ở trẻ. Cha mẹ hãy giúp trẻ bằng cách, nắm chắc hai cổ chân trẻ và dốc ngược trẻ cho trẻ chúi đầu xuống phía dưới, đồng thời vỗ mạnh vào lưng trẻ. Nếu thấy trẻ khó thở, cha mẹ hãy đặt trẻ nằm ngay ngắn trên giường, sau đó nắm một tay lại thành hình quả đấm, ngón cái quay vào trong, đặt tay giữa rốn và xương ức, còn tay kia nắm đè lên nắm tay này. Sau đó, ấn mạnh hai tay xuống theo nhịp độ nhất định, ấn đẩy lên phía trên làm cho hoành cách nhô lên, làm cho phổi xuất hiện một luồng hơi mạnh từ bên trong khí quản trào ra, đẩy dị vật lên xoang miệng, giải trừ hiện tượng khó thở cho trẻ. Nếu qua thao tác cứu chữa mà dị vật vẫn còn kẹt trong khí quản thì cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được trợ giúp kịp thời. Điều quan trọng nhất là cha mẹ cần lưu ý, tránh các vật lạ không lọt vào cơ thể trẻ.

Cách phòng tránh:
- Không nên cho trẻ ăn các loại hạt: hạt đậu, hạt lạc, dưa, bí…
- Khi trẻ ăn uống thì không chơi đùa, nói chuyện, mắng trẻ….làm trẻ mất tập trung.
- Không cho trẻ ngậm các đồ chơi trong miệng.
- Khi đi ra ngoài đường nên phải bịt khẩu trang và đeo kính cho trẻ.
- Khi trẻ ngủ cần mắc màn